Qol.Az
Canlı nəticələr
WAP
RSS Qol.Az Facebook-da

Ana səhifə
Bütün Xəbərlər
Müsahibə
Foto
Olimpiya-2016

Video
Tarixin şəkli
Turnir cədvəli
Premyer Liqa
Yazarlar
Etopaz
Tariximiz
Arxiv
Haqqımızda
Reklam
Əlaqə
"Xetafe" yenidən La Liqada

Yazarlar
 Getdi...
Aydın BAĞIROV
 Rauf Əliyevin son şansı...
Anar Şabanoğlu
 Olmayan Ağdam və olan Tovuz…
Aqil Abbas
 Bakıdan... Tuluzayacan
Şakir YAQUBOV
Fotoreportaj
Bütün 
Azərbaycan - Şimali İrlandiya - Şəkillər
Top 5
Klublarımızın yay transferləri - Yenilənir
"Qarabağ" uduzdu
"Şaxtyor"un qapıçısı rəsmən "Qarabağ"da
Fransa millisinin sabiq futbolçusu "Qəbələ"də
Muarem Muarem Türkiyə klubunda
Linklər
525ci Qəzet

Bağırov stadiona necə ot əkdirdi...
[21.10.2016]

Müsəllim HƏSƏNOV

Bakının ilk ən böyük futbol arenasının yaşıl örtüyü barədə tarixi faktlar


Bəri başdan deyim ki, futbol azarkeşi deyiləm. Amma son vaxtlar Tofiq Bəhramov adına Respublika stadionunun ot örtüyünün keyfiyyəti ilə bağlı mətbuatda gedən yazılar mənim də diqqətimi cəlb edib. Və bu, stadion tikiləndə – 1948-ci ildə ot örtüyü probleminin o vaxtkı respublika rəhbəri Mircəfər Bağırovun bir göstərişi ilə necə həll olunduğu barədə arxiv sənədlərini yadıma salıb. Bu sənədlərlə mən stadionun tarixi haqqında televiziya filmi hazırlayarkən rastlaşmışdım.

Həmin sənədlərdən oxumuşdum ki, Bakının mərkəzində böyük bir  stadion tikmək ideyası ötən əsrin 20-ci illərinin sonunda meydana gəlib. Hələ 1929-cu ilin dekabrında stadionun layihəsinin hazırlanması üzrə açıq müsabiqə elan edilib. Lakin stadionun layihələşdirilməsi və tikilməsi prosesi çox uzun çəkib və bu nəhəng idman arenasının təntənəli açılışı yalnız 1951-ci il sentyabrın 16-da mümkün olub.

Böyük Vətən Müharibəsinin başlanması ilə əlaqədar inşası 1941-ci ildə müvəqqəti dayandırılan Respublika stadionunda tikinti işlərinə növbəti dəfə 1947-ci ilin yanvarında start verilib. Bununla bağlı Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin sədri Ələkbərovun Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinə ünvanladığı 16 yanvar 1947-ci il tarixli məktubda deyilirdi ki, “1941-ci ildə inşası müvəqqəti dayandırılmış respublika stadionunun tikinti işləri Hökumətin qərarı ilə 1946-cı ildə bərpa edilmişdir. 1946-cı ildə əsasən tikintinin rekonservasiyası və əsas istehsalat məsələlərinə hazırlıq işləri görülmüşdür”.

Arxiv sənədləri stadionun ot örtüyü məsələsinin də həmin 1947-ci ildə ortaya çıxdığını və bu barədə xüsusi müzakirələr aparıldığını göstərir. O vaxt  Moskvadan Bakı inşaatçılarına məsləhət görülüb ki, SSRİ-nin böyük şəhərlərində tikilmiş stadionların ot örtüyü ilə bağlı təcrübəsindən yararlanmaqla stadionu yaşıllaşdırsınlar.

Lakin Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədri Teymur Quliyevin 1948-ci il martın 15-də SSRİ Nazirlər Soveti yanında Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin sədri N.Romanova göndərdiyi məktubdan aydın olur ki, ot örtüyü məsələsində başqa şəhərlərin təcrübəsini Bakıda tətbiq etmək qeyri-mümkündür. T.Quliyev yazır: “Bakı şəhərinin iqlim və torpaq şəraiti tikilməkdə olan stadionun futbol meydanının yaşıl örtüyü üçün mövcud toxumqarışdırma təcrübəsindən istifadə etməyə imkan vermir. Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Bakı şəhərindəki Çoxillik Bitkilər İnstitutuna tapşırıb ki, Bakı stadionu üçün uyğun toxum qarışığı almaqdan ötrü təcrübə-tədqiqat işləri aparsın”.

Bundan sonra Azərbaycan SSR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin, Elmlər Akademiyasının Botanika İnstitutunun, Azərbaycan SSR Elmi-Tədqiqat Çoxillik Bitkilər İnstitutunun və Azərbaycan SSR Elmi-Tədqiqat Torpaqşünaslıq İnstitunun əməkdaşları Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin nümayəndələri və stadion layihəsinin müəllifi ilə birlikdə stadionun yaşıllaşdırılması sahəsində vəziyyətlə yerində tanış olublar. Uzun müzakirələrdən sonra iki fikir meydana gəlib: Botanika İnstitutu ilə Çoxillik Bitkilər İnstitutu təklif edib ki, stadionun yaşıllaşdırılma işini adi kökümsov gövdəli alaq otlarının – çayır və su çayırının köməyi ilə təmin etmək olar. Sadəcə bununla əlaqədar müəyyən təcrübə aparmağa ehtiyac var. Əgər bu sahədə təcrübələr müsbət nəticə versəydi, stadionun yaşıllaşdırılmasına yalnız bir ildən sonra başlamaq olardı...



Respublika stadionu bu gün


Elmi-Tədqiqat Torpaqşünaslıq İnstitutu isə stadionu bir neçə bitkinin qarışığından istifadə etməklə yaşıllaşdırmağı təklif edib. Arxiv sənədlərində “kökümsov, köküçıxıntılı və seyrəkkollu bitkilərin qarışığı” deyilən mürəkkəb terminolgiyadan istifadə olunub. Bu ot örtüyünün alınması üçün də eksperimentlər aparmaq və stadionun yaşıllaşdırma işlərinə bir il doqquz aydan sonra başlamaq təklif edilirdi...
Sənədlərdən görünür ki, o vaxt Bakı şəhərinin iqliminə oxşar iqlimdə yaşıllaşdırma təcrübəsi barədə hər hansı məlumat olmayıb. Ona görə də Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi hər iki təklif üzrə eksperimentlər aparmağa razılıq verib. Bu məqsədlə xüsusi suvarma qurğularının alınması, fasiləsiz su təchizatının təşkili və s. üzərində ciddi işə başlanılıb.

Bütün bunlarla yanaşı Azərbaycan SSR-in o vaxtkı kənd təsərrüfatı naziri İmam Mustafayev bu məsələyə dair müzakirələrin nəticəsi barədə Nazirlər Sovetinə ünvanladığı məktubun sonunda “Tehran stadionunun yaşıllaşdırılması üzrə səhih məlumatların alınmasının çox vacib olduğunu” ehtiyatla qeyd edib. Onu da xatırladıb ki, “iqlim şəraitinə görə Tehran Bakı şəhərinin şəraitinə çox uyğun gəlir və Tehran stadionu Şərqdə ən yaxşı stadion kimi tanınır”.    
Bundan sonra sovet bürokratiya maşını işə düşüb: bir nazirlik suyun fasilələrlə verildiyindən şikayət edib, başqa nazirlik texnikanın çatışmadığını yada salıb və s.

Nəhayət, respublikanın rəhbəri Mircəfər Bağırov bu problemin çözülməsinə özü qarışıb. Arxivdə Azərbaycan K(b)P MK katibi M.C.Bağırovun 1948-ci il noyabrın 17-də  Nazirlər Sovetinin sədri Quliyevə və Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədri Buzadkova ünvanladığı bir məktub var. Məktubda deyilir ki, “bu gün mən tikilməkdə olan stadiona baxdım, qeyd etməyi vacib sayıram ki, yaxın günlərdə biz bu tikinti ilə bağlı bütün kompleks məsələləri müzakirə etməliyik”.

Daha sonra Bağırov mətləb üstünə gəlir: “...Mənə dedilər ki, stadionun meydanı üçün yaşıl örtük seçilməsi üzərində hansısa komissiya və ya institut işləyir. Bu kimin ağlına gəlib, bilmirəm. Təcrübə aparmağa ehtiyac yoxdur. Ayrıqotu (rus dilində “pırey” – M.H.) ən yaxşı yaşıl örtük ola bilər... Xahiş edirəm müvafiq yoldaşlara tapşırasınız ki, on gün müddətində, maksimum iki həftə ərzində bu məsələ ilə bağlı əsaslı təkliflər versinlər”.

Müvafiq yoldaşların bu məsələ ilə bağlı Mircəfər Bağırova hansı təklifləri verdiklərini söyləmək çətindir. Amma 1951-ci il sentyabrın 16-da - Respublika stadionunun açılışı günü keçirilən “Neftçi” - “Spartak” (Vilnüs) oyununda qonaqların qapısına ilk qolu vuran əfsanəvi futbolçu Ələkbər Məmmədov hələ sağlığında bizimlə söhbətində demişdi ki, o vaxt stadionu yaşıllaşdırmaq üçün ot örtüyünü Lənkərandan gətirmişdilər. Torpaqla birlikdə kvadrat şəklində kəsilib xüsusi maşınlara yığılan ot örtüyü birbaşa maşınlardan götürülüb stadiona düzülürdü...

Məlumat üçün deyim ki, indiki Tofiq Bəhramov adına stadion onda İosif Stalinin adını daşıyırdı...

Müsəllim HƏSƏNOV
Qol.az saytı üçün

9400 dəfə baxılıb

   Facebook Twitter MySpace Google

MÜƏLLİFİN DİGƏR YAZILARI                        
 
 
 
  25.06.17
02:20
  Konfederasiyalar kubokunda yarımfinalçılar bəlli olur
01:45
  "Xetafe" yenidən La Liqada
00:46
  "Qarabağ"ın oyununda 7 qol - Video
00:10
  Rumıniyalı futbolçu rəsmən "Zirə"də
00:01
  Klublarımızın yay transferləri - Yenilənir
  24.06.17
22:30
  Pepe yarımfinalda oynamayacaq
21:52
  "Qarabağ" uduzdu
21:25
  Portuqaliyadan 4 cavabsız qol - Video
21:09
  Rusiya Meksikaya uduzdu - Video
20:52
  Rusiya Konfederasiyalar kubokunda mübarizəni dayandırdı
20:37
  "Qəbələ"nin üçüncü rəqibi də müəyyənləşdi
20:16
  Kamran Avropa çempionatını gümüş medalla başa vurdu
19:50
  "Qarabağ"ın start heyəti
19:29
  "Monako" 100 milyon avronu rədd etdi
18:53
  "Zirə"dən növbəti transfer
18:06
  Superliqa klubunda yeni baş məşqçi
16:25
  "Portu"dan Premyer Liqa klubuna
15:29
  Bakıda Formula 1 pilotunun maşını yandı - Şəkillər
14:50
  "Qəbələ"nin yeni transferi - Video
13:43
  "Qəbələ" hollandiyalı futbolçu aldı - rəsmi
13:20
  Günün canlı oyunları - Etopaz-da
12:53
  PSJ-dən Aquero üçün 68 milyon avro
11:48
  Messi 30 yaşında
11:19
  Oyunlara harda baxaq? – TV-lərin siyahısı
10:38
  "Şaxtyor"un qapıçısı rəsmən "Qarabağ"da
10:15
  "Real"ın sabiq futbolçusu karyerasını başa vurdu
09:48
  "Qarabağ"ın Avstriyada 7-ci günü - Video
02:00
  Alba “Mançester Yunayted”in hədəfində
01:38
  Azərbaycanda işləmiş məşqçi həvəskar klubda
01:15
  “Xərçəngə əlavə vaxt və penaltilərdə qalib gəldim”
00:52
  Konfederasiyalar Kubokunun ən yaxşısı - Akinfeyev
00:34
  Berluskoni Donnarummanın müdafiəsinə qalxdı
00:18
  Verratti PSJ-nin təklifini geri çevirdi
00:00
  “Çində oynayacağımı istisna etmirəm” - Messi
  23.06.17
22:33
  Fransa millisinin sabiq futbolçusu "Qəbələ"də
22:04
  Boksçumuz finala vəsiqə qazandı
21:44
  Premyer Liqa klubunda yeni baş məşqçi
21:06
  "Arsenal"dan 57 milyon avroluq transfer
20:52
  “Yuventus”dan məni buraxmalarını xahiş etmişəm? - Alveş
19:23
  Messi "Barsa"nın ən qiymətli oyunçusu seçildi
18:45
  "Barselona" braziliyalı futbolçu alır
17:57
  Bakıdakı Formula 1-də qəza - Video
17:33
  Moldova prezidenti Bakıda Formula 1-i izlədi
17:00
  "Mançester Yunayted" onu "Barsa"dan istəyir
16:20
  "Səbail" də Türkiyəyə gedir
15:45
  "Qarabağ"ın SSKA ilə oyununun vaxtı bilindi
15:10
  Günün canlı oyunları - Etopaz-da
14:34
  “Zirə” – “Differdanj” oyununun hakimləri bəlli oldu
14:20
  Əliyar Ağayev Çempionlar Liqasına təyinat aldı
14:03
  “Differdanj”ı Bakıda təəccübləndirməliyik” – Ayxan Abbasov
13:09
  Prokurorluqdan Messiylə bağlı yeni qərar
12:32
  "Qəbələ"nin potensial rəqibi 6 qolla qalib gəldi
12:17
  “Vətən” beynəlxalq turnirdə iştirak edib
11:57
  "Qarabağ"ın rəqibi hüçumçu aldı
11:28
  Toni Adams klub alır
BÜTÜN XƏBƏRLƏR
© 2008-2017 Qol.Az - Müəllif hüquqları qorunur. Məlumatdan istifadə etdikdə istinad mütləqdir. Yerləşdirilən reklamların mətninə görə redaksiya məsuliyyət daşımır.
  Proqramlaşdırma: Elshad100.
Livescore